Θανάσης Βακαλιός, Για την επικαιρότητα του κομμουνισμού

Θανάσης Βακαλιός,

                          Για την επικαιρότητα του κομμουνισμού

    Με αυτό το άρθρο απευθύνομαι σε όλους όσοι μιλούν για την επικαιρότητα του κομμουνισμού. Σκόπιμα δεν παραπέμπω σε σχετικές δημοσιεύσεις, καταχωρημένες και στο Ιντερνέτ. Αυτό θα το κάνω εφόσον υπάρξουν αντιδράσεις σε όσα γράφω, από τους θεωρητικούς εκπροσώπους αυτής της άποψης,

                                             *        *         *

 Ο καπιταλισμός έχει φτάσει τα όριά του. Αδυνατεί πλέον  να διαχειριστεί  τα προβλήματα που  ο ίδιος δημιουργεί σε όλα τα επίπεδα και τις μορφές έκφρασης του ανθρώπου. Η σύγχρονη παραλλαγή του παρακολουθείται από το σύνδρομο του παράλογου  και της καταστροφικότητας.  Κοινωνιολογικά, πολιτισμικά  και ανθρωπολογικά η υπέρβασή του συναρτάται με την αναγκαιότητα του κομμουνισμού.

  Προφανώς αυτή την αλήθεια έχουν κατά νου οι μαρξιστές, που αναφερόμενοι στην εκρηκτική κατάσταση που δημιούργησε η οικονομική κρίση για τα εκατομμύρια των εργαζομένων, καλούν την επαναστατική μαρξιστική αριστερά να επεξεργαστεί τη στρατηγική εξόδου από αυτή την κατάσταση με κατεύθυνση προς τον κομμουνισμό. Πιστεύουν αυτοί οι σύντροφοι στη δύναμη (πειστικότητα) του μαρξιστικού λόγου και μαζί στη δύναμη  του μαρξικού υποδείγματος του κομμουνισμού.

 Η  οικονομική  και μαζί δομική κρίση του καπιταλιστικού συστήματος, με τις τρομερές συνέπειες για τους εργαζόμενους, για τους λαούς, για τους νέους, αργά ή γρήγορα (γρήγορα) όλους αυτούς θα τους φέρει  στο πεδίο επιρροής του επαναστατικού λόγου της μαρξιστικής αριστεράς,  τη μόνη  πολιτική δύναμη  που είναι ικανή να  δώσει τη λύση στα προβλήματά τους, δρομολογώντας τη διαδικασία ανατροπής  του καπιταλισμού  με κατεύθυνση προς τον  κομμουνισμό.

Πρόκειται για μία αμφίβολη έως και ανυπόστατη μεταφορά της σχέσης αιτίου- αποτελέσματος, που λειτουργεί στη φύση (τουλάχιστον στο φυσικό μακρόκοσμο), στην κοινωνία και στην ιστορία.

    Στην κοινωνία η αναγκαιότητα δεν λειτουργεί όπως στη φύση. Στη φύση ό,τι είναι αναγκαίο να συμβεί θα συμβεί.  Όταν δυο σύννεφα φορτισμένα το ένα με θετικό και το άλλο με αρνητικό  ηλεκτρισμό πλησιάζουν μεταξύ τους τότε με την εκκένωση παράγεται σπινθήρας, που ονομάζεται αστραπή ή κεραυνός. Αυτά τα μάθαμε στο σχολείο. Για τη λειτουργία της αναγκαιότητες και για την εξέλιξή της δεν χρειάζεται η παρέμβαση του υποκειμενικού παράγοντα. Η παρέμβαση του ανθρώπου   είναι λειτουργική όταν ο άνθρωπος σέβεται τους αντικειμενικούς νόμους της φύσης και λειτουργεί σύμφωνα με αυτούς.- γνωρίζοντας ότι οι φυσικοί νόμοι είναι ανεξάρτητοι όχι μόνον από την ανθρώπινη παρέμβαση αλλά και από την ίδια την ύπαρξη του ανθρώπου, του ανθρώπινου είδους.  Αυτές είναι αλήθειες οι οποίες ανήκουν στο αλφάβητο του διαλεκτικού υλισμού, ειδικότερα της φιλοσοφίας της φύσης. Δεν υπάρχει μαρξιστής που να μην τις γνωρίζει και να μην τις λαβαίνει υπόψη στην προσπάθειά του να ερμηνεύσει τα φυσικά φαινόμενα. Πρόβλημα υπάρχει όταν μία προς μία  οι αλήθειες του διαλεκτικού υλισμού μεταφέρονται  στην ερμηνεία των κοινωνικών φαινόμενων, των κοινωνικών  εξελίξεων. Στην ανθρώπινη κοινωνία το αναγκαίο δεν είναι πάντα, υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, εφικτό. Το αναγκαίο στην ανθρώπινη κοινωνία δεν είναι  πάντα επίκαιρο και το επίκαιρο δεν είναι πάντα το ιστορικά αναγκαίο.

  Αυτό δεν έχει να κάνει με την ύπαρξη ή τη μη ύπαρξη αντικειμενικών νόμων της κοινωνίας και της ιστορίας Υπάρχουν αντικειμενικοί νόμοι, υπάρχουν αντικειμενικές νομοτέλειες. Με τη διαφορά ότι - σε αντίθεση με τη φύση- αυτοί οι νόμοι και αυτές οι νομοτέλειες δεν λειτουργούν  ανεξάρτητα από τη θέληση των ανθρώπων, ανεξάρτητα από την ανθρώπινη παρέμβαση και πράξη.. Στην Ουγγαρία όπου δίδαξα στο πανεπιστήμιο 20 χρόνια  ο διευθυντής της σειράς Επιταχυνόμενος χρόνος  του εκδοτικού Madvetö μου έκοψε το βιβλίο μου Η επιστημονικοτεχνική Επανάσταση και σοσιαλισμός, για το οποίο είχα υπογράψει σύμβαση  με το εκδοτικό, γιατί αρνήθηκα, ύστερα από πρόταση του λέκτορα του εκδοτικού,  να σβήσω τη θέση μου ότι δεν είναι το κόμμα αυτό που θα κρίνει την έκβαση της πορείας προς τον κομμουνισμό, αλλά η στάση των ανθρώπων απέναντι σ αυτό τον ιστορικό σκοπό του.  Ότι δεν  υπάρχει κάποια αντικειμενική ιστορική νομοτέλεια που οδηγεί αναπόφευκτα τις εξελίξεις στον κομμουνισμό.*

----------------------------------------------------

* Βλέπε στο βιβλίο μου Έγινα αυτός που είμαι. …», εκδόσεις Επίκεντρο, 2012, σελ. 258-259.

-------------------------------------------

Ήταν η στιγμή   που είχε πάψει να με σαγηνεύει η φράση του Μολότοφ «Στον εικοστό αιώνα όλοι οι δρόμοι οδηγούν στον κομμουνισμό».

  Είναι ενδιαφέρον ότι  μαρξιστές  που γνωρίζουν τον αποφασιστικό ρόλο του υποκειμενικού παράγοντα στην επαναστατική πράξη ανατροπής του καπιταλιστικού συστήματος, γνωρίζουν ότι σ αυτή τη φάση της ιστορίας αυτό είναι το μεγάλο έλλειμμα, μιλούν για την επικαιρότητα του κομμουνισμού.  Μιλούν για την επεξεργασία στρατηγικής μετάβασης στον κομμουνισμό. 

  Πρέπει να πω ότι θεωρώ αναγκαία την εξεργασία ενός σύγχρονου θεωρητικού μοντέλου του κομμουνισμού. Αυτό το έχει ανάγκη το σύγχρονο επαναστατικό μαρξιστικό κόμμα.. Όμως θεωρώ  άκαιρη, ανεπίκαιρη την επεξεργασία μιας στρατηγικής μετάβασης στον κομμουνισμό, πολιτικά άμεσα δεσμευτική για το σύγχρονο μαρξιστικό  επαναστατικό κόμμα- το οποίο δεν υπάρχει. Άλλωστε  δεν υπάρχει το σύγχρονο επαναστατικό εργατικό κίνημα από το οποίο θα μπορούσε και θα έπρεπε να αναδειχτεί το σύγχρονο μαρξιστικό επαναστατικό (κομμουνιστικό)  κόμμα.!

Εξάλλου εκκρεμεί η απάντηση στο ερώτημα που αφορά τον όρο εργατική τάξη, το εύρος, τη σύνθεσή της και το ρόλο της στη σύγχρονη οικονομία, στη σύγχρονη κοινωνία. . Σύμφωνα με το Μαρξ στην εργατική τάξη ανήκουν όσοι κάνουν εξαρτημένη μισθωτή εργασία, όσοι ζουν πουλώντας την εργατική τους δύναμη στο κεφάλαιο ή στο κράτος. Αυτό σημαίνει ότι με εξαίρεση την ελίτ, που αντί μεγάλης αμοιβής και άλλων πλεονεκτημάτων, υπηρετεί συνειδητά το κεφάλαιο, την εξουσία του κεφαλαίου, όλοι οι εργαζόμενοι ανήκουν στην εργατική τάξη. Επομένως η δημιουργία ενός σύγχρονου επαναστατικού κινήματος αφορά όλο αυτόν τον κόσμο. Πως μπορεί κανείς με τέτοιες εκκρεμότητες να μιλά για  στρατηγική μετάβασης στον κομμουνισμό; 

   Στην επεξεργασία της  στρατηγικής ερώτημα αποφασιστικής  σημασίας είναι το ερώτημα αν ο στόχος της είναι εφικτός. Και δεν πρέπει να ξεχνάμε  ότι  δεν μπορείς να μιλάς για τη στρατηγική αν δεν τη συνδέσεις με το πρόβλημα ή με τα προβλήματα της τακτικής. * Πρόκειται για αλήθεια η οποία αναφύεται μέσα από την κριτική  

* Την άποψή μου για την επεξεργασία μιας στρατηγικής στα όρια του ιστορικά εφικτού – έχοντας κατά νου και τη δυναμική της ιστορίας - την αναπτύσσω στο βιβλίο μου Παγκοσμιοποίηση και σοσιαλισμός. εκδόσεις Εντός. 2010.

-----------------------------------------------

 θεώρηση του ιστορικού εγχειρήματος του σοσιαλισμού.

 Υπό αυτό το πρίσμα θα πρέπει να δει κανείς τα προβλήματα που δημιούργησε  η χρησιμοποίηση του μοντέλου του κομμουνισμού ως Προκρούστη για τις επιλογές της ηγεσίας, του κόμματος.   Το θέμα αυτό είχε να κάνει με το βολονταρισμό στην εκτίμηση των πραγματικών   δυνατοτήτων της χώρας και στον καθορισμό των στόχων του,  καθώς και  με την αδυναμία του να δει σε όλο το βάθος και την έκταση τα λάθη του, τις ιστορικές συνέπειες των λαθών του και να διδαχτεί από τα λάθη του.

 Δυστυχώς στην Ελλάδα λίγοι γνωρίζουν  και λίγοι έχουν μελετήσει  την αρνητική εμπειρία από το πολυσύνθετο έργο της προσπάθειας οικοδόμησης της νέας κοινωνίας. – χωρίς να αγνοούνται, βέβαια,  τα θετικά στοιχεία της.  Εδώ έχω υπόψη μου πρώτα απ’ όλα τη  θετική εμπειρία χωρών όπως η «Ουγγαρία του Γιάνος Κάνταρ»,  την εμπειρία  του «κανταρικού σοσιαλισμού», σε συνθήκες εξάρτησης και  κηδεμονίας του ουγγρικού κόμματος από το ΚΚΣΕ.

   Είναι βέβαιο ότι ο σταλινισμός ως τρόπος σκέψης  και ως πολιτική κουλτούρα, εκφρασμένος μέσα από τη λειτουργία των καθοδηγητικών οργάνων του κόμματος, που ασκούσε  μονοπωλιακά την εξουσία, την πολιτική, με τον ουσιαστικό αποκλεισμό της εργατικής τάξης, του λαού, αλλά και των ίδιων των μελών του κόμματος,  ήταν η σημαντικότερη αιτία αποτυχίας του σοσιαλιστικού εγχειρήματος, μαζί και η σημαντικότερη αιτία  που το ΚΚΣΕ δεν μάθαινε από τα λάθη του. Το κόμμα είχε εθιστεί σε έναν τρόπο σκέψης  που απόκλειε κάθε προσπάθεια, ακόμα και στο επίπεδο μιας τοπικής οργάνωσης, να λειτουργήσει ως συλλογικός διανοούμενος.  Αυτή η κατάσταση διατηρήθηκε και μετά  την  καταδίκη του σταλινισμού και της προσωπολατρίας από το 20^ο  συνέδριο του κόμματος.

. Η ηγεσία του κόμματος  εξακολουθούσε να χρησιμοποιεί  τις οργανώσεις του κόμματος και τα μέλη του κόμματος ως απλούς  ιμάντες εφαρμογής των αποφάσεών της. Χαρακτηριστική είναι η πλήρης αποτυχία της απόφασης της Κ.Ε. για ανοιχτό δημόσιο διάλογο για το επταετές προσχέδιο (1959 -1965), που ενέκρινε το 21^ο  συνέδριο. Το συνέδριο αυτό κήρυξε την έναρξη  της εισόδου της Σ.Ε σε μια νέα περίοδο εξέλιξης, στην περίοδο της πλατιάς οικοδόμησης της κομμουνιστικής κοινωνίας στη Σ.Ε. Προσυνεδριακά, στη χώρα έγιναν πάνω από 968 χιλιάδες συγκεντρώσεις στις οποίες πήραν μέρος πάνω από 70 εκατομμύρια άτομα, μίλησαν 4.672 χιλιάδες.. Πέρα από αυτό στα ΜΜΕ στάλθηκαν 650 χιλιάδες γράμματα και άρθρα, από αυτά δημοσιεύτηκαν 300 χιλιάδες.  Όμως, στη συνοπτική έκθεση  προς την ηγεσία του κόμματος δεν υπήρχε τίποτα από τις κριτικές παρατηρήσεις και τα κριτικά άρθρα για το 7-ετές  πρόγραμμα.. Το 7-ετές προσχέδιο εγκρίθηκε από το συνέδριο. Η απόφαση του συνεδρίου περιείχε την εκτίμηση – πρόβλεψη ότι σε 12 χρόνια η Σ.Ε. θα έφτανε και θα ξεπερνούσε τις ΗΠΑ  στην κατ’ άτομο παραγωγή. Και ήταν πολλοί στο κόμμα, στη χώρα οι οποίοι πίστευαν ότι αυτός ο στόχος ήταν απραγματοποίητος! *

---------------------------------

* Για περισσότερα βλέπε, Θ. Βακαλιός, Η επιστημονικοτεχνική επανάσταση, ο σοσιαλισμός και ο άνθρωπος, εκδόσεις Θεμέλιο 1979, σελ. 22-29.

--------------------------------------------

 Η πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού (Μπίσμαρκ, Γερμανός καγκελάριος 1815 -1898). Η εφαρμογή αυτής της αρχής είναι ευκολότερη για ένα κόμμα που λειτουργεί στα πλαίσια του συστήματος (του οικονομικο-κοινωνικού σχηματισμού) απ’ ότι για ένα κόμμα, επί του προκειμένου για ένα μαρξιστικό επαναστατικό κόμμα, που θέλει να ανατρέψει το σύστημα. Για ένα τέτοιο κόμμα  η άποψη για το εφικτό εμπεριέχει κινδύνους που μπορούν να οδηγήσουν στην αλλοίωση της επαναστατικής του φυσιογνωμίας έως του σημείου εγκατάλειψης του ιστορικού του ρόλου.

 Με  δεδομένο αυτόν το κίνδυνο  η στρατηγική της επαναστατικής  αριστεράς οφείλει να απαντήσει, με πολιτικούς όρους, στα θέματα που έχουν να κάνουν με τη διαλεκτική μεταρρύθμισης και επανάστασης και της μεθόδου των διαδοχικών ρήξεων, έχοντας εξασφαλίσει  για κάθε τέτοια τομή - μεγαλύτερη ή μικρότερη- την ενεργό στήριξη και συμμετοχή των εργαζομένων, τη μεγαλύτερη δυνατή υποστήριξη της πλειοψηφίας του λαού, των πολιτών.

   Αποφασιστικής σημασίας στοιχείο αυτής της άποψης, αυτής της πρακτικής είναι ότι πετυχαίνει την ανάπτυξη της σοσιαλιστικής συνείδησης  των εργαζομένων, των πολιτών, που συμμετέχουν ενεργά σ αυτή τη διαδικασία. Το κόμμα δεν εξαρτά την παρέμβασή του στην ιστορία  από την ωρίμανση της σοσιαλιστικής συνείδησης της εργατικής τάξης. Αυτή είναι μια άγονη άποψη, μια άγονη αντίληψη για ένα επαναστατικό κόμμα.

    Αυτή η άποψη μας παραπέμπει σε ιστορικές συγκυρίες  που η αφύπνιση, η επαναστατικοποίηση των λαϊκών μαζών είναι ζήτημα εβδομάδων και ημερών. Είναι η ιστορική στιγμή που ο λαός ξυπνά μονομιάς και αλλάζει ο ντουνιάς-  για να θυμηθούμε το Βάρναλη. Αυτή ήταν η ιστορική στιγμή της οκτωβριανής επανάστασης που η εργατική τάξη της Πετρούπολης και της Μόσχας είχε κάνει τη μεγάλη ανατροπή – με το κόμμα των μπολσεβίκων έτοιμο για την κατάληψη της εξουσίας. Ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος, στον οποίο συμμετείχε η Ρωσία, με την ανείπωτη δυστυχία για το λαό (για τους λαούς των χωρών που συμμετείχαν στον πόλεμο αυτόν) και τα εκατομμύρια των θυμάτων του, λειτούργησε ως το ψυχολογικό, ηθικό ή και ως το υπαρξιακό κίνητρο της επαναστατικής έξαρσης, της επαναστατικής συμπεριφοράς των εργατών και των στρατευμένων παιδιών του λαού. Την επανάσταση την έκαναν κατά το πλείστον νέοι άνθρωποι.

 Η άποψη ότι στην εποχή μας ένας καθολικός πόλεμος μπορεί να δημιουργήσει μια κατάσταση ανάλογη με εκείνη του πρώτου παγκοσμίου πολέμου,  είναι ανυπόστατη. Αυτή την άποψη την απορρίπτει η σύγχρονη μαρξιστική αριστερά. Πολύ περισσότερο που ένας γενικευμένος  πόλεμος μπορεί να οδηγήσει στην αυτοκαταστροφή της ανθρωπότητας. Η σύγχρονη μαρξιστική επαναστατική αριστερά απορρίπτει και την άποψη ότι ο εμφύλιος ταξικός πόλεμος μπορεί να αποτελέσει τακτική επιλογή της. 

  Η λενινιστική παράδοση που έχει την καταβολή της στις ειδικές συνθήκες του πρώτου παγκοσμίου πολέμου δεν έχει διαχρονική ισχύ. Άλλωστε τώρα κανείς δεν υποστηρίζει δημόσια αυτή την άποψη. Το ζητούμενο είναι ο συνδυασμός της αρχής της δημοκρατίας με την αρχή της ταξικής σύγκρουσης. Αυτό σημαίνει ότι η σύγχρονη μαρξιστική αριστερά δεν μπορεί εξ ορισμού να απορρίπτει την ιδέα του δημοκρατικού κοινοβουλευτικού δρόμου προς  το σοσιαλισμό.

 Όμως, σπεύδω να πω ότι  η  μαρξιστική αριστερά  χάνει τον επαναστατικό της χαρακτήρα όταν αποφασίζει και επιχειρεί να εφαρμόσει ως αυτόνομο το πρώτο σκέλος αυτής της συνάφειας, αδιαφορώντας για το δεύτερο, για την αρχή και την πρακτική της σύγκρουσης με την εξουσία του κεφαλαίου και των πολιτικών που την εκφράζουν και τη στηρίζουν.

  Και κάτι άλλο, επίσης σημαντικό. Το κόμμα που επιλέγει αυτό το δρόμο έχει το πλεονέκτημα, έναντι του κομμουνιστικού κόμματος που ακολουθεί τη λενινιστική παράδοση, ότι κατά τη διάρκεια της διαδικασίας σοσιαλιστικού μετασχηματισμού της κοινωνίας  και μετάβασης στο σοσιαλισμό, μαθαίνει τον τρόπο διακυβέρνησης  με βάση  τις αρχές, τους κανόνες και τις αξίες του σοσιαλισμού και του κομμουνισμού –στο βαθμό που σ’ αυτή τη διαδικασία πραγματοποιούνται αλλαγές κομμουνιστικού χαρακτήρα. Για ένα τέτοιο κόμμα είναι μικρός ο κίνδυνος εθισμού του στελεχικού του δυναμικού σε καταστάσεις, που η μετάβαση από μια φάση ρήξης με το κεφάλαιο σε μια άλλη φάση ο χρόνος είναι μεγάλος, με αποτέλεσμα την αδυναμία ή και την απροθυμία  στελεχών του να προχωρήσουν στην επόμενη, περισσότερο ριζοσπαστική φάση

  Η αποφυγή αυτού του κινδύνου – σε πιο βαθμό δεν μπορώ να το ξέρω- έχει να κάνει με την ιδεολογική συγκρότηση των στελεχών του κόμματος και τη λειτουργία του κόμματος ως συλλογικού διανοούμενου, με σταθερές ηθικές αρχές και αξίες.

  Το αριστερό κόμμα που επιλέγει τον κοινοβουλευτικό δρόμο προς το σοσιαλισμό, αδιαφορώντας για τη σύγκρουσή του με το κεφάλαιο, είναι καταδικασμένο να απωλέσει τον αντικαπιταλιστικό του χαρακτήρα, επομένως και την αρχική επαναστατική του ταυτότητα- στο βαθμό που την είχε. Τα στελέχη ενός τέτοιου κόμματος ασκώντας την  εξουσία εντός του συστήματος εθίζονται σε τρόπους διοίκησης που επιβάλλουν οι ίδιοι οι κανόνες και οι αρχές του συστήματος, «παθαίνοντας» φθορά στην επαναστατική τους διάθεση. Δεν μπορείς να ασκείς εξουσία με τους νόμους και τις αρχές του συστήματος το οποίο θέλεις  να  ανατρέψεις και να λειτουργείς επαναστατικά! Οφείλεις να προσαρμοστείς. Το πράγμα  δεν αλλάζει ακόμα και στην περίπτωση που το κόμμα έχει την απόλυτη πλειοψηφία στη βουλή.

  Στη σύγχρονη αστική δημοκρατία περιθώρια και δυνατότητες  διαμόρφωσης ενός στελεχικού δυναμικού  ικανού να διαχειριστή την πολυσύνθετη υπόθεση μετάβασης στο σοσιαλισμό, υπάρχουν και για ένα κοινοβουλευτικό κομμουνιστικό κόμμα. Ωστόσο, και για το στελεχικό δυναμικό αυτού του κόμματος υπάρχει ο κίνδυνος εθισμού στον κυβερνητισμό. Αυτός ο κίνδυνος είναι μικρότερος όταν το κόμμα, πιστό στη λενινιστική παράδοση, συνειδητά αποφεύγει τη συμμετοχή του στην άσκηση της εξουσίας με τους όρους του αστικού συντάγματος. Και το παράδοξο:  Τηρεί το αστικό σύνταγμα, όμως αρνείται (αποφεύγει) να κυβερνήσει σύμφωνα με τις αρχές και τους νόμους του συντάγματος, σύμφωνα με τη φιλοσοφία και τη λογική που το διέπει.  Επιδιώκει συνειδητά να ασκήσει εξουσία μόνον όταν η εργατική τάξη, ο λαός του δώσει την εντολή να κυβερνήσει, σύμφωνα με το δικό του πρόγραμμα, τη δική του φιλοσοφία και λογική, σύμφωνα με τους νόμους του νέου συντάγματος που θα κατοχυρώνει τη νέα αντικαπιταλιστική εξουσία. Το πρόβλημα για ένα τέτοιο κόμμα είναι η διάρκεια  του αναγκαίου χρόνου για την προσδοκώμενη  «ωρίμανση των μαζών» για τις αναγκαίες επαναστατικές αλλαγές. Πρόκειται για μια ιδιότυπη ερμηνεία της λενινιστικής παράδοσης.

   Η λενινιστική παράδοση είναι υπέρ των χρονικά γρήγορων αλλαγών. Αυτό είναι μια αντίφαση που εξ ορισμού ένα κοινοβουλευτικό λενινιστικό κομμουνιστικό κόμμα αδυνατεί να τη διαχειριστεί. ¨Ένα κοινοβουλευτικό κόμμα δεν μπορεί να επιδιώκει την κατάκτηση της εξουσίας με τη μέθοδο της κατάληψης των χειμερινών ανακτόρων. Άλλωστε, αυτή ήταν  μια ειδική περίπτωση ειδικών συγκυριακών καταστάσεων, παρόμοιων  - mutatis mutandis- με εκείνη της γαλλικής επανάστασης -  με την κατάληψη της Βαστίλης.

 Και είναι εξαιρετικά χρήσιμη η (αρνητική) εμπειρία των Ιακωβίνων και των Μπολσεβίκων, που αμέσως μετά την κατάληψη της εξουσίας προχώρησαν στην υλοποίηση ιδεών και στόχων που ήταν φορτισμένοι από το όραμά τους . Με τους μπολσεβίκους να το επιχειρήσουν αυτό σε συνθήκες πολέμου με τα στρατεύματα της Ανταντ απέναντί τους από τις τέσσερις μεριές της Ρωσίας (Δύση, Ανατολή, Νότο και Βορρά) προχωρώντας στην εφαρμογή των αρχών του κομμουνισμού (όπως αυτές είχαν διατυπωθεί στο βιβλιαράκι των Μπουχάριν – Πρεομπραζένσκι, Το αλφαβητάριο του κομμουνισμού). Εφάρμοσαν το σύστημα του «πολεμικού κομουνισμού». Και είναι βέβαιο ότι ο πόλεμος, η λογική και η πρακτική του πολέμου, τους εμπόδισαν να δουν τη ζημιά που θα είχαν από αυτή την πράξη, την οποία ο Λένιν θέλησε  να διορθώσει με την Νέα Οικονομική Πολιτική, τη ΝΕΠ.*  Και  δεν ξέρουμε  πως ο ίδιος θα

--------------------------------------------

* Για τους όρους «πολεμικός κομμουνισμός» και ΝΕΠ βλέπε στο βιβλίο ΜΠΟΥΧΑΡΙΝ (Μετάφραση, Εισαγωγή, λεξιλόγιο, Θ. Βακαλιός) , εκδόσεις Θεμέλιο, 2009.

-----------------------------------------------

διαχειρίζονταν τη νέα κατάσταση μένοντας πάντα προσηλωμένος στον ιστορικό στόχο του κομμουνισμού. Αυτό δεν θα το μάθουμε ποτέ. Μπορούμε να κάνουμε μόνον εικασίες.

  Επιμένω στο Λένιν, αποδεχόμενος την άποψη του Λούκατς για την μοναδικότητα  ηγέτη κόμματος να εφαρμόζει τη διαλεκτική στην πολιτική, την άποψή του  ότι μετά το θάνατο του Λένιν, και ως τώρα θα έλεγα εγώ, η επαναστατική αριστερά., δεν έχει βγάλει άλλη τέτοια ηγετική προσωπικότητα ή αν υπήρξε, οι συνθήκες στον κόσμο και στο κίνημα δεν ευνόησαν  την ανάδειξη του στην ηγεσία του κομμουνιστικού  κινήματος.

 Γιατί τα λέω όλα αυτά;  Τα λέω για να δώσω έμφαση- με τη μέθοδο του κοντράστ, της αντιπαραβολής- σε τρεις αλήθειες , 1. Το σημερινό επίπεδο   ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένης και της επιστήμης ως παραγωγικής δύναμης, ξεπερνά   και τις εκτιμήσεις της ερευνητικής ομάδας Ραντοβάν Ρίχτα (Βλέπε Ραντοβαν Ρίχτα, Ο πολιτισμός στο σταυροδρόμι, εκδόσεις Ράππα, 1976). για τη μετάβαση της ανθρωπότητας –άμεσα, για τη μετάβαση  των τεχνολογικά- οικονομικά προηγμένων χωρών, στο σοσιαλισμό – στον κομμουνισμό.*

------------------------------

*  Για να αυξήσω τη δύναμη της αλήθειας που προκύπτει από μια τέτοια αντιπαραβολή αναφέρομαι εδώ στην εκτίμηση του Ένγκελς  ο οποίος σε κείμενό του γραμμένο το 1877 έλεγε  ότι το επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης  των χωρών της Δυτικής Ευρώπης  ήταν κατάλληλο για το πέρασμα της ανθρωπότητας, μέσω της επαναστατικής ανατροπής, σε μια νέα φάση της ιστορίας, στο σοσιαλισμό- κομμουνισμό (βλέπε αναλυτικά στο βιβλίο μου  Η επιστημονικοτεχνική επανάσταση, ο σοσιαλισμός και ο άνθρωπος, εκδόσεις Θεμέλιο, 1979, σελ.  22- 23) .

---------------------------------------

Εξάλλου, παίρνοντας ως βάση τα στοιχεία και τις εκτιμήσεις που δίνουν οι εκθέσεις του ΟΗΕ για την Ανθρώπινη Ανάπτυξη (βλέπε Human Development Report, 1998 -2000)  δεν αφήνουν περιθώρια για την όποια αμφισβήτηση αυτής της εκτίμησης.

 2. Παρόλα αυτά είναι λάθος να μιλά κανείς με πολιτικούς όρους για την επικαιρότητα του κομμουνισμού. Να θεωρεί ότι ο κομμουνισμός είναι (πρέπει να είναι) στρατηγικός σκοπός του μαρξιστικού επαναστατικού κινήματος που η μαζικότητά του εξακολουθεί να είναι το ζητούμενο!

  Λείπει από αυτή την εκτίμηση, από αυτή τη θέση ο υποκειμενικός παράγοντας, οι άνθρωποι, πρώτα απ’ όλα το επαναστατικό εργατικό κίνημα που θα ηγηθεί αυτής της κοσμοϊστορικής πράξης. Της ανατροπής και της αναδημιουργίας- της μετάβασης σε έναν νέο αυθεντικά ανθρώπινο πολιτισμό.

   3.  Τίποτα το σημαντικό δεν γίνεται στην ιστορία χωρίς τη συνειδητή και συνεπή ως το «τέλος» παρέμβαση των ανθρώπων – εκείνων που «καλούνται» από την ιστορία κα εκφράσουν την ιστορική αναγκαιότητα.. Αυτή η αλήθεια για την εποχή μετά την Αναγέννηση είναι απαράβατος όρος για τις μεγάλες κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές. Κάθε μεγάλη κοινωνική αλλαγή είναι και πολιτισμική αλλαγή. Αυτό πρέπει να ληφθεί υπόψη στην όποια προσπάθεια για την επεξεργασία του σύγχρονου μοντέλου του κομμουνισμού.

Πανόπουλος Βασίλειος

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΟ ΠΡΑΤΤΕΙΝ.

Γιανναράς, Χ.

Να αναταχθεί το «κοινό αίσθημα» Posted: 03 Mar 2013 06:31 AM PST Γιατί, άραγε, οι δύο πρωθυπουργοί που χειρίστηκαν την κατάρρευση της οικονομίας και παρέδωσαν τη χώρα να επιτροπεύεται από τους δανειστές της, γιατί και οι δυο –ο Γ.A. Παπανδρέου και ο A. Σαμαράς– επέλεξαν υπουργό Oικονομικών εξίσου πρωτόπειρον, αδοκίμαστον, ατριβή στην υπουργική πρακτική – ο πρώτος τον Γ. Παπακωνσταντίνου, ο δεύτερος τον I. Στουρνάρα; Kάθε στοιχειώδους νοημοσύνης πολίτης, όταν διακυβεύεται η υγεία του, ψάχνει, με οποιοδήποτε τίμημα, τον έμπειρο γιατρό, τον δοκιμασμένο – ποιος θα δεχόταν ποτέ να χειρουργηθεί από κάποιον που μόνο ως σύμβουλος ή ως βοηθός είχε μπει σε χειρουργείο; Ποιος θα εμπιστευόταν την επισκευή πολύτιμου, πανάκριβου μηχανισμού σε πρωτάρη τεχνίτη ή σε θεωρητικόν της επισκευαστικής; Πιθανότερη αιτιολογία για την εξωφρενική παρατολμία των δύο μετριοτήτων της πρωθυπουργίας θα ήταν, μάλλον, ο ισχυρισμός ότι οι έμπειροι και δοκιμασμένοι ήταν αυτοί που οδήγησαν τη χώρα στον υπερδανεισμό, στην αλόγιστη σπατάλη, για χάρη της συντήρησης του πελατειακού κράτους. Oμως τέτοιες ευθύνες έχουν όλοι ανεξαιρέτως οι πρώην; Kαι, επιτέλους, άλλους έμπειρους της οικονομίας πολιτικούς, λευκασμένους στη διαχείριση κρίσιμων θέσεων και ευθυνών, με διεθνές κύρος (τεκμηριωμένο, όχι φαντεζίστικων τίτλων) δεν διαθέτει η ελληνική κοινωνία; Mόνη λύση ήταν η καταφυγή σε μαθητευόμενους μάγους; Aδιάσειστο τεκμήριο υποβαθμισμένης ανθρώπινης ποιότητας, άρα και άγονης τεχνογνωσίας, είναι η πεφυσιωμένη έπαρση, η ναρκισσιστική συμπεριφορά και αγερωχία. Δεν την διέκριναν στους πρωτόπειρους «τσάρους» οι πρωθυπουργοί τους; Kαι επιτέλους, έστω για λόγους εντυπώσεων (το μόνο που ενδιαφέρει τις μετριότητες), δεν θα ενέπνεε εμπιστοσύνη στους πολίτες ο πρωθυπουργός που, σε στιγμές δραματικών διακινδυνεύσεων, θα συγκαλούσε τους Nέστορες της πείρας από διαχείριση της οικονομίας, τουλάχιστον σε σύσκεψη; Oχι για να του πουν τι να κάνει, αλλά μόνο για να ακούσει απόψεις, να δεχθεί ερεθίσματα, γόνιμες προκλήσεις διαφορετικής οπτικής. H επιμονή κάθε κυβέρνησης στην Eλλάδα να διεκδικεί για το έργο της την παρθενογένεση, να τα έχει ξεκινήσει όλα δήθεν εξ υπαρχής, είναι αποκύημα νοοτροπίας τριτοκοσμικής ή παρακμιακής ευτέλειας. Kαι περιφρόνηση του κοινού αισθήματος. Oμως πόσο λειτουργεί «κοινό αίσθημα» στη ζούγκλα των εκθηριωμένων εγωκεντρισμών που συγκροτούν το Eλλαδέξ; Oσο κι αν φωνασκούν οι επιτροπεύοντες τη χώρα δανειστές, το κομματικό κράτος παραμένει ανέγγιχτο, διορισμοί πάντα παζαρεύονται, δειλά και οι απολύσεις – όσο χρήμα κυκλοφορεί ακόμα στη στεγνωμένη αγορά πρέπει να είναι κομματικό. Πολύς θυμός, πολλή αγανάκτηση στους πολλούς, αλλά δείγματα μεταβολής του «κοινού αισθήματος» δεν μοιάζει να υπάρχουν. Oι απεργίες «κοινωνικού κόστους», δηλαδή ο σαδιστικός βασανισμός της φτωχολογιάς από τα συνδικαλισμένα «ρετιρέ», συνεχίζονται, καθοδηγούμενες από το KKE και τον ΣYPIZA. Kαι μεταγγίζουν φοβισμένη αμυντική ιδιοτέλεια σε ολόκληρο το κοινωνικό σώμα. Θα ήταν λογικό, από τη βάναυση δοκιμασία να έχει ξεμυτίσει μια κάποια εμφανέστερη κοινωνική ευαισθησία, μια αλλαγή στη νοο-τροπία, στις συμπεριφορές. Bασανιζόμαστε όλοι (η συντριπτική πλειονότητα) από το άγχος και τον πανικό όπου μας βύθισαν οι κακουργίες της κομματοκρατίας (ακόμα ατιμώρητης και αλαζονικά κυρίαρχης). Mια έγνοια για τον συνάνθρωπο που υποφέρει δίπλα μας όσο κι εμείς, είναι αυτό που λείπει από τον τρόπο που συνεχίζουμε να οδηγούμε, να σταθμεύουμε, να συναλλασσόμαστε, να λογαριάζουμε όλους τους άλλους ανύπαρκτους και το σύμπαν υπηρετικό του εγωκεντρισμού μας. Θα ήταν ελπίδα αν η κοινωνική ευαισθησία μπορούσε να εμφανιστεί, σαν «αντίσταση» ανθρωπιάς της υπαλληλίας στα γκισέ της κρατικής απανθρωπίας: του IKA, των εφορειών, των EΛTA, της Eθνικής Tράπεζας. Aλλά, δυστυχώς, αλλού πρέπει να ελπίσουμε: H χώρα έχει δεσμευτεί (με υπογραφές ουτιδανών, εκλεγμένων όμως να εκπροσωπούν τον λαό της) ότι θα απολύσει 150.000 δημόσιους υπαλλήλους ώς το 2017. Iσως εκεί να είναι η μεγάλη ευκαιρία για «κοινωνικό μετασχηματισμό» που να στοχεύει στη συνεπή αξιοκρατία, στην καταξίωση της αριστείας και της ποιότητας. Aν μπορούσαμε οι πολίτες να απαιτήσουμε τον απροκατάληπτο και διακριτικό έλεγχο της υπαλληλικής συμπεριφοράς στους τόπους όπου «το κοινό» συναλλάσσεται με το κράτος: Aυτόπτες και αυτήκοοι κριτές να σπουδάσουν τη συχνότητα και την ποικιλότητα αντικοινωνικής συμπεριφοράς μιας υπαλληλίας που ξέρει ότι έχει σιγουρεμένη τη μονιμότητα. Nα πιστοποιήσουν τη βαναυσότητα, τον σαδισμό, αλλά και την αδιάντροπη φυγοπονία, την προκλητική ραστώνη, τον χαβαλέ και την ψιλοκουβέντα. Σίγουρα, οι απολύσεις με «κούρεμα» είναι κοινωνική αδικία. Oμως οι απολύσεις με αξιολογική κρίση μπορεί να είναι η σωτήρια νέμεση, αναγεννητικός κοινωνικός μετασχηματισμός. Παρηγοριόμαστε με κάποια δείγματα «αλληλεγγύης» – ενθαρρυντικά, έστω κι αν κραυγάζουν κίνητρα εμπορικής, διαφημιστικής σκοπιμότητας. Σίγουρα η ατομική φιλαλληλία εξανθρωπίζει τη ζούγκλα, αλλά η αλληλεγγύη για να αναστήσει ενεργό αντίδοτο στη συλλογική κατάθλιψη, θέλει άλλες, διαφορετικές από την ελεημοσύνη «μορφές πάλης». Aπλοϊκά παραδείγματα ίσως εικονογραφούν το ζητούμενο: Oργανωμένες κοινωνικές ομάδες (επαγγελματικοί σύλλογοι, ενορίες, πολιτιστικά σωματεία) να τολμήσουν προσφυγές στο Eυρωπαϊκό Δικαστήριο ή σε όποιο άλλο διεθνές βήμα καταγγέλλοντας κάποιο από τα εξωφρενικά εφευρήματα της κυβέρνησής μας: λ.χ. το να περικόπτει μισθούς και συντάξεις «αναδρομικώς»!! Ή να ακυρώνει μονομερώς και αυθαιρέτως τη δέσμευση του κράτους στον ανταποδοτικό (όχι προνοιακό) χαρακτήρα του μισθού και της σύνταξης των κρατικών λειτουργών, να ληστεύει απροσχημάτιστα το κράτος τις αποταμιεύσεις των υπαλλήλων στα ασφαλιστικά. Nα ακυρώνει το κράτος τις στοιχειώδεις λειτουργίες του στον τομέα της νοσοκομειακής περίθαλψης και του φαρμάκου. Πτωχεύοντας ένα κράτος δεν σημαίνει ότι αμνηστεύεται να απεμπολεί και την εντιμότητά του, την αξιοπιστία του. Aλλά, όταν φαύλοι και ανίκανοι κυβερνώντες οδήγησαν το κράτος στην πτώχευση και οι ίδιοι, ατιμώρητοι, διαχειρίζονται και τις συνέπειες της κοινωνικής τους κακουργίας, αυτονόητα κάθε ατιμία και πανουργία επιστρατεύονται δήθεν για την «εθνική σωτηρία». Γι’ αυτό και πρώτο ζητούμενο είναι: να ενεργοποιηθεί «αντίσταση» δυναμικής κοινωνικής αλληλεγγύης, να αναταχθεί το «κοινό αίσθημα» απελπισμού και κατάθλιψης.

Νίκος Μελέτης:Για ΥΦΑΛΟΚΡΗΠΙΔΑ-ΑΟΖ

Η καυτή ατζέντα Σαμαρά για το Αιγαίο
ΝΙΚΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ

Σε «κρίση υφαλοκρηπίδας» οδηγούνται  Ελλάδα και Τουρκία, καθώς η Αθήνα αποφάσισε να κλιμακώσει  την διπλωματική αντίδραση της στον ΟΗΕ  για  να στείλει το μήνυμα ότι δεν θα αποδεχθεί έμπρακτη αμφισβήτηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της , με την ελπίδα τελικά ότι θα  αποτρέψει  την αποστολή του τουρκικού ερευνητικού σκάφους Polarcus Samur για έρευνες εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.Με μια κίνηση που ήγειρε πολλά ερωτηματικά σχετικά  με την επιλογή του τάιμινγκ, μια εβδομάδα  πριν από την συνάντηση του Α. Σαμαρά με τον Τ. Ερντογάν στην Κωνσταντινούπολη, η ελληνική κυβέρνηση με την ρηματική διακοίνωση που κατέθεσε στον ΟΗΕ την Πέμπτη επεχείρησε να καταστήσει γνωστή στην διεθνή κοινότητα την θέση της  σχετικά με την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου.

Και συγχρόνως να απορρίψει ως άκυρες τις άδειες ερευνών που είχε αναθέσει στις 27 Απριλίου 2012  η τουρκική κυβέρνηση στην κρατική εταιρία ΤΡΑΟ σε τρία οικόπεδα που επικάλυπταν την ελληνική υφαλοκρηπίδα (με το ένα εξ αυτών να περιλαμβάνει περιοχές ακόμη και όντος των χωρικών υδάτων των 6 ν.μ. του Καστελόριζου  και το έτερο να είναι σε απόσταση μικρότερη των 12 ν.μ. από την Ρόδο, με τρόπο  ώστε να αμφισβητείται το δικαίωμα των νησιών σε πλήρεις θαλάσσιες ζώνες).

Η Ελληνική ρηματική διακοίνωση για την οποία ενημέρωσε ο Δ. Αβραμόπουλος τον γ.γ. του ΟΗΕ ξεκαθαρίζει ότι σύμφωνα  με το Δίκαιο της Θάλασσας τα νησιά (μεταξύ αυτών η Ρόδος και το Καστελόριζο) έχουν δικαιώματα σε πλήρεις θαλάσσιες ζώνες ,ότι ο ισχυρισμός για τουρκική υφαλοκρηπίδα στις συγκεκριμένες περιοχές είναι εντελώς αστήρικτη και  υπογραμμίζεται  ότι η Ελλάδα ασκεί ab initio και  ipso facto κυριαρχικά δικαιώματα στην υφαλοκρηπίδα τα οποία δεν επηρεάζονται από μονομερείς ενέργειες της Τουρκίας που δεν παράγουν νομικά αποτελέσματα. Το πιο σημαντικό είναι ότι η ρηματική διακοίνωση επαναλαμβάνει την τροπολογία Μανιάτη  που ορίζει την μέση γραμμή ως όριο των θαλασσίων ζωνών που δεν έχουν οριοθετηθεί.

Η απάντηση της Τουρκίας ήρθε μερικές ώρες αργότερα καθώς το τουρκικό ΥΠΕΞ απέρριψε με την σειρά του τις ελληνικές θέσεις  και υποστηρίζει  ότι οι άδειες που ανατέθηκαν στην ΤΡΑΟ εμπίπτουν στην τουρκική υφαλοκρηπίδα, σε περιοχές που η Αγκυρα έχει κυριαρχικά δικαιώματα για έρευνες και εξόρυξη φυσικών πηγών. Η Τουρκία προειδοποιεί ότι θα προβεί σε ανάλογα με την Ελλάδα βήματα στον ΟΗΕ και ότι θα πάρει όλα τα μέτρα για την «προστασία  των κυριαρχικών δικαιωμάτων της». Στην ανακοίνωση της η Αγκυρα για μια  ακόμη φορά κάνει διαχωρισμό του Αιγαίου  με την Ανατολική Μεσόγειο, στο πλαίσιο της γνωστής επιδίωξης της να αποφύγει τις οριοθετήσεις στο Αιγαίο που τα ελληνικά νησιά δημιουργούν ένα ιδιαίτερα θετικό τετελεσμένο, και να επικεντρωθεί στην ..Ανατολική Μεσόγειο ελπίζοντας ότι θα επωφεληθεί από τις οριοθετήσεις λόγω της επιδίωξης  «δίκαιης λύσης» που θα λαμβάνει υπόψη την αρχή της αναλογικότητας (του εμβαδού του Καστελόριζου και της έναντι αυτού τουρκικής ακτογραμμής).

Καθώς η  απόφαση για τις τουρκικές έρευνες (που αφορούσε και περιοχές της κυπριακής υφαλοκρηπίδας)  είχε εκδοθεί τον περασμένοι Απρίλιο ,προκαλεί εντύπωση η επιλογή να προσφύγει τώρα η Αθήνα στον ΟΗΕ όταν η Κύπρος  το έπραξε αθόρυβα τον Ιούνιο του 2012 .

Εκ των πραγμάτων η  οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας  και η  αμφισβήτηση των ελληνικών  κυριαρχικών δικαιωμάτων από την Τουρκία μπαίνουν στην κορυφή της ατζέντας της συνάντησης των πρωθυπουργών των δυο χωρών, την επομένη Τρίτη  και το ερώτημα είναι, εάν πράγματι αποτελεί  επιλογή της ελληνικής κυβέρνησης στην παρούσα φάση να «εκβιάσει»  απευθείας διαπραγματεύσεις  με την Τουρκία για τις θαλάσσιες ζώνες.

Εντελώς λανθασμένα και  με τρόπο που μάλλον δεν εξυπηρετεί την εθνική στρατηγική, επιχειρήθηκε η ερμηνεία της ρηματικής διακοίνωσης ως  βήμα… μονομερούς οριοθέτησης της ΑΟΖ, και «υποκατάστατου» της κατάθεσης συντεταγμένων  των εξωτερικών ορίων της υφαλοκρηπίδας…

Για την ύπαρξη ΑΟΖ  όμως αποτελεί προϋπόθεση η συμφωνία οριοθέτησης, με τις «αντικείμενες η παρακείμενες» χώρες.

Το άρθρο 74 παραγρ 1 και 2 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ρητά ότι η οριοθέτηση της ΑΟΖ γίνεται κατόπιν συμφωνίας  με βάση το διεθνές δίκαιο με σκοπό την επίτευξη «δίκαιης λύσης».

Σκέψεις περί μονομερών ενεργειών είναι ανεδαφικές καθώς έρχονται σε πλήρη αντίθεση με το Δίκαιο της Θάλασσας που είναι το μεγάλο «όπλο» της Ελλάδας ενώ ιδέες περί κατάθεσης συντεταγμένων κλπ είναι  τουλάχιστον πρόχειρες.

Κατάθεση συντεταγμένων η χαρτών με τα εξωτερικά όρια ΑΟΖ η υφαλοκρηπίδας  γίνεται με βάση τα άρθρα 75(παρ. 1 και 2) και 84 (παρ 1 και 2)  της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας ,μόνον μετά από συμφωνίες οριοθέτησης.

Η μόνη περίπτωση που προβλέπεται  μονομερής κατάθεση εξωτερικών  ορίων  υφαλοκρηπίδας είναι  για ωκεάνιες χώρες που  μπορούν να οριοθετήσουν μονομερώς τις θαλασσιές ζώνες τους ακόμη και πέραν των  200 ν.μ. και αυτό όμως κατόπιν συστάσεως της Επιτροπής Ορίων της Υφαλοκρηπίδας  του ΟΗΕ (Commission on the Limits of the Continental Shelf - CLCS) στην οποία και κατατίθενται οι συντεταγμένες.

Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι ακόμη κι αν υπήρχε δυνατότητα μονομερούς οριοθέτησης  θα ετίθετο το ερώτημα με βάση ποιο εύρος των χωρικών υδάτων θα γίνει ο υπολογισμός της ΑΟΖ, καθώς η επέκταση των χωρικών υδάτων θα μείωνε σημαντικά το τμήμα της υφαλοκρηπίδας η ΑΟΖ του Αιγαίου που θα απέμενε για «μοιρασιά» μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας ,καθώς μεγάλα τμήματα του Αιγαίου θα γινόντουσαν εσωτερικά ύδατα  στα οποία η χώρα μας θα ασκεί  πλήρη κυριαρχία.

Συνεπώς οποιαδήποτε συζήτηση περί οριοθετήσεων θα πρέπει προηγουμένως να αντιμετωπίσει το θέμα του εύρους των ελληνικών χωρικών  υδάτων ,διαφορετικά θα υφίσταται απεμπόληση  του δικαιώματος επέκτασης έως τα 12 ν.μ..

Η Ελλάδα το πιο δραστικό μέτρο που μπορούσε να λάβει ήταν αυτό μέσω της τροπολογίας Μανιάτη (Ν4001/2011) η οποία έχει κατατεθεί στον ΟΗΕ από πέρυσι τον Απρίλιο και σύμφωνα με την οποία εφόσον δεν υπάρξει οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών η Ελλάδα θεωρεί ως εξωτερικό όριο την μέση γραμμή.

Αυτή η τροπολογία ,βάσει της οποίας ξεκίνησαν και οι έρευνες στο νοτιοδυτικό Ιόνιο και νοτίως της Κρήτης ,αποτελεί την πρώτη σημαντική κίνηση άσκησης πίεσης όχι μόνο προς την Τουρκία ,αλλά και προς την Λιβύη και την Αίγυπτο, οι οποίες δεν αποδέχονται την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών βάσει του Δικαίου της Θάλασσας.

Η Ελλάδα έτσι ξεκίνησε έρευνες εκεί που αποδεδειγμένα υπάρχουν υδρογονάνθρακες και εκεί που κάνεις δεν μπορεί να αμφισβητήσει τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

 ΕΘΝΟΣ

Έντονα προβληματισμένοι οι Ρώσοι.

Αθήνα  25  Φεβρουαρίου  2013.

Έντονα προβληματισμένοι οι Ρώσοι.

Τον έντονο προβληματισμό τους για τη στάση της ελληνικής κυβέρνησης στο ζήτημα των ρωσικών επενδύσεων στην Ελλάδα, εξέφρασαν ανώτατοι αξιωματούχοι της Ρωσικής Ομοσπονδίας στο κλιμάκιο του Πατριωτικού Μετώπου, που κλήθηκε κατεπειγόντως στη Μόσχα.

Ο προβληματισμός και η ανησυχία των Ρώσων, επικεντρώθηκε στις πρόσφατες εξελίξεις με την εξαγορά της ΔΕΠΑ (αλλά και της ΔΕΣΦΑ), όπου οι υπαναχωρήσεις της ελληνικής πλευράς, δημιούργησαν ένα όχι ευχάριστο κλίμα, στις σχέσεις των δύο χωρών.

Από την πλευρά του, το κλιμάκιο του Πατριωτικού Μετώπου, επανέλαβε την πάγια θέση του Κινήματος πως οι σχέσεις αυτές, δεν μπορούν να εξετάζονται μόνο στο επίπεδο των οικονομικών συναλλαγών, αλλά γεωστρατηγικά.

Σε ζωντανή σύνδεση μέσω διαδικτύου, και μιλώντας στα στελέχη του Πατριωτικού Μετώπου του Γραφείου του Κινήματος στη Μόσχα, ο Πρόεδρος του ΠΑΜ κ. Βιτάλης, ανέφερε σχετικά:

«Παρά το γεγονός ότι έχουμε καταφέρει σημαντικά βήματα στην ανάπτυξη των σχέσεων των δύο χωρών - σημαντικότερα των οποίων είναι το άνοιγμα Γραφείων του ΠΑΜ στη Μόσχα αλλά και η ενεργοποίηση από την πλευρά των Ρώσων, Γραφείου Ελληνικών Υποθέσεων στο Υπουργείο Εξωτερικών - έχουμε πολλά ακόμη να κάνουμε, για «να μπει το νερό στο αυλάκι».

Το σημαντικότερο πρόβλημα το οποίο στέκεται ως γεωπολιτικό εμπόδιο στην ανάπτυξη των σχέσεων μας, είναι η κληρονομιά της Γιάλτας, σύμφωνα με την οποία, η Ελλάδα, θεωρείται ως ένα ad hoc και de facto πεδίο, για τους ευρατλαντικούς σχεδιασμούς.

Όσο δεν αλλάζει αυτή η κληρονομιά/κατάρα της χώρας μας, οι όποιες προσπάθειες ανάπτυξης των ελληνορωσικών σχέσεων, είναι καταδικασμένες να προσκρούουν στον ύφαλο του ευρατλαντισμού. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τόσο ο αγωγός Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολης, όσο και οι περιπτώσεις των S-300, TORM1, TOMA κλπ,  όπου οι όποιες προσπάθειες κατέληξαν είτε στην ακύρωση, είτε στον πάγο.

Οι φίλοι μας Ρώσοι και ιδιαίτερα ο ίδιος ο Πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας, Vladimir Vladimirovich Putin, αν επιθυμούν να προσεγγίσουν τις ελληνορωσικές σχέσεις, με αναθεωρητικό της Γιάλτας πνεύμα,  πρέπει να πάρουν σημαντικές αποφάσεις, στις γεωστρατηγικές τους επιλογές.

Εμείς από την πλευρά μας, ο μοναδικός πολιτικός φορέας στην Ελλάδα, ο οποίος από τη διακήρυξή του ξεκαθάρισε πως η χώρα μας, θα πρέπει να επιστρέψει στις φυσικές και ιστορικές της συμμαχίες, είμαστε στην απόλυτη διάθεση, οποιασδήποτε τέτοιου τύπου προοπτικής. Εκφράζουμε δε την ικανοποίησή μας για το γεγονός ότι, ολοένα και περισσότεροι Ρώσοι στο Κρεμλίνο αλλά και στο Admnistration, αντιλαμβάνονται αυτήν την προοπτική».

Πατριωτικό Μέτωπο
Πολιτικό Κίνημα Άμεσης Δημοκρατίας
Συνδεδεμένο Μέλος της Ευρασιατικής Ένωσης

Γραφεία Αθηνών: 
Διδυμοτείχου 15-17, 
10444, Κολωνός, Αθήνα
Τηλ. 2105141413, Φαξ: 2105141442
Τηλ. Προέδρου: 6980292626 http://www.pamet.gr 
pametopo@gmail.com

«Αλληλέγγυον»
Συνεταιριστικό Δίκτυο Κοινωνικής Αλληλεγγύης

Κεντρικό:
Αγίας Σοφίας 50
10444, Κολωνός, Αθήνα
Τηλ. 2105141443, Φαξ: 2105141442www.allilegion.gr
allilegion@gmail.com

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ

ΣΥΝΤΑΓΜΑ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ.

MIT

THE ATHENIAN CONSTITUTION.

Μικης Θεοδωράκης-ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΑΡΞ, ΤΟΝ ΜΑΡΞΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΕΡΑ

ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΑΡΞ, ΤΟ ΜΑΡΞΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΕΡΑ*

Mίκης Θεοδωράκης

• 

Εδώ θα αναφερθώ ειδικά στον Μαρξ και το Μαρξισμό, δεδομένου ότι αποτελεί ένα βήμα πιο μπροστά από τον καπιταλισμό αλλά τελικά δεν κατάφερε να δαμάσει και να εξαφανίσει την παρουσία του Χάους με τη μορφή μιας νέας Εξουσίας που ακύρωνε στην πράξη τον τελικό στόχο δηλαδή το θρίαμβο της Αρμονίας μέσα στις νέες κοινωνίες που προήλθαν από την Οκτωβριανή Επανάσταση.

Από όλα τα γραπτά μου και την κριτική μου στο σύστημα αυτό, που ο ίδιος υπηρέτησα αφιερώνοντας μάλιστα σ’ αυτό τα καλλίτερα χρόνια της ζωής μου, επέλεξα τον Πρόλογο σ’ ένα βιβλίο για τον Μαρξ που έγραψε ο Γιάννης Γαλανός, με τον οποίο βρεθήκαμε στην ίδια Σκηνή στο Δ΄ Τάγμα πειθαρχικής διαβίωσης της Μακρονήσου (1949):

Στη Μελέτη μου για τη «Συμπαντική Αρμονία» αναφέρομαι κάπου στη Σοβιετική Ένωση και τις υπόλοιπες χώρες του Υπαρκτού Σοσιαλισμού:

Η διαλεκτική σχέση «Θέση - Αντίθεση = Σύνθεση», όπως και το αντίθετο, «Θέση χωρίς Αντίθεση = Αποσύνθεση», μπορούμε να πούμε ότι αποτελεί τον πυρήνα του κάθε υπαρκτού. Τον πυρήνα της ζωής και την αιτία του θανάτου. Μέσα στην Αρμονία και στη Μουσική εάν θεωρήσουμε ότι η συνήχηση μεταξύ δύο φθόγγων αποτελεί τη λύση της μεταξύ τους αντίθεσης, τότε διαπιστώνουμε ότι η Μουσική είναι η κατεξοχήν Τέχνη της διαρκούς εφαρμογής της διαλεκτικής σχέσης «Θέση - Αντίθεση = Σύνθεση».

Ας μου επιτραπεί εδώ να κάνω μια μικρή παρένθεση αναφερόμενος στην πολιτική μου εμπειρία. Είναι γνωστό ότι είχα πολλές και μεγάλες διαφορές με διάφορες ηγεσίες της ελληνικής και της διεθνούς Αριστεράς. Οι περισσότερες από αυτές είχαν αφετηρία την περιφρόνηση από την πλευρά τους μέσα στην πράξη αυτού του βασικού διαλεκτικού Νόμου, περιφρόνηση που οδήγησε στα γνωστά αποτελέσματα. Γιατί τι έκαναν στην ουσία οι κομουνιστές ηγέτες και ιδιαίτερα αυτοί που ήσαν επί κεφαλής Κρατών; Αποφάσισαν να καταργήσουν το Νόμο των Αντιθέσεων πιστεύοντας ότι το Κόμμα μπορεί να είναι ταυτόχρονα και Θέση και Αντίθεση. Νόμιζαν ότι έτσι θα εξαφανίσουν τις πραγματικές αντιθέσεις. Όμως όσο περισσότερο πετύχαιναν στο σκοπό τους, μ’ άλλα λόγια όσο περισσότερο εμπόδιζαν να εκδηλωθεί ελεύθερα η ζωτική Αντίθεση που εξασφαλίζει τη δημιουργό διαιώνιση της ζωής, τόσο λιγότερο λειτουργούσε ο Διαλεκτικός Νόμος και έτσι δεν υπήρχαν πια «συνθέσεις», δηλαδή ανάπτυξη και πρόοδος, έως ότου φτάσαμε στην αποσύνθεση, δηλαδή στην καταλυτική εφαρμογή του φυσικού νόμου «Θέση χωρίς Αντίθεση = Αποσύνθεση». Κλείνω την παρένθεση.

Νομίζω ότι μέσα σ’ αυτό το μικρό απόσπασμα περικλείεται το απόσταγμα της κριτικής μου στάσης όχι μόνο απέναντι σ’ αυτά τα καθεστώτα αλλά και στους πνευματικούς τους πατέρες Μαρξ, Ένγκελς και Λένιν.

Όσον αφορά στον Καρλ Μαρξ, υπήρξε σίγουρα ένας απ’ τους μεγαλύτερους διανοητές της ανθρωπότητας. Ποιο όμως είναι κατά τη γνώμη μου το «αμάρτημά» του; Το ότι συνέδεσε τη φιλοσοφία του με την πολιτική τόσο στενά, ώστε μετά το θρίαμβο της Οκτωβριανής Επανάστασης ο Μαρξισμός να καταστεί όργανο κρατικής ή πιο καλά κομματικής πρακτικής. Έγινε δηλαδή δόγμα, που όπως συνέβη και με το Χριστιανισμό, χρησιμοποιήθηκε από μειοψηφίες για να επιβάλουν τις προσωπικές τους απόψεις και συμφέροντα υπό το κάλυμμα απόλυτων Αρχών, απέναντι στις οποίες δεν ήταν επιτρεπτό να υπάρξει δεύτερη γνώμη. Έτσι, όπως ήταν φυσικό, η κατάληξη ήταν ο Ολοκληρωτισμός. 

Για να συνειδητοποιήσουμε πόσο επιζήμια είναι αυτή η στενή σύνδεση μιας οποιασδήποτε φιλοσοφίας με την πολιτική σε βαθμό που να καταστεί κρατικό δόγμα, αρκεί να σκεφτούμε την περίπτωση που η «Πολιτεία» του Πλάτωνος θα έπαιρνε μονοπωλιακά όπως ο Μαρξισμός κρατική οντότητα.

Δε θα είχαμε μήπως τότε την εμφάνιση ενός ολοκληρωτισμού και μάλιστα εξαιρετικά σκληρού; Να λοιπόν πού οδηγεί η σύζευξη μιας συγκεκριμένης Φιλοσοφίας με μια πολιτική πρακτική που μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία ενός κρατικού μορφώματος που όπως θα δούμε με τη θεωρία του Μαρξ, μπορεί να χρησιμεύσει στους πολιτικούς ηγέτες της νέας εξουσίας ως πρόσχημα για κάθε είδους παραμορφώσεις της ουσιαστικής και πραγματικής σκέψης του φιλοσόφου.

Αυτές καθαυτές οι θεωρίες των Μαρξ και Ένγκελς παρά την αδιαμφισβήτητη αξία τους, κατά την άποψή μου αντιμετωπίζουν τον άνθρωπο και την ανθρώπινη κοινωνία μονοδιάστατα. Ο ιστορικός υλισμός λ.χ. αναλύει και εξηγεί μόνο μια πλευρά της ανθρώπινης ιστορίας αφήνοντας απ’ έξω την πνευματική πλευρά του ανθρώπου και τις δύο βασικές της εκδηλώσεις, τη θρησκεία και την τέχνη. Από κει και πέρα όλοι οι μαθητευόμενοι Μάγοι-Μαρξιστές απόλυτοι κυρίαρχοι λαών και εθνών ξοφλούσαν με τσιτάτα, ως προς τη θρησκεία «το όπιο του λαού» και ως προς την τέχνη «ένα απλό εποικοδόμημα». Κάτι δηλαδή σαν κεραμίδια… Με το περίφημο απόφθεγμα: η βία είναι η μαμή της ιστορίας εξόπλισαν τους μέλλοντες εξουσιαστές να χρησιμοποιήσουν ελεύθερα τη βία για να εξυπηρετήσουν δήθεν την ιστορική νομοτέλεια. Άλλο όπλο φοβερό κι αυτό, η ιστορική νομοτέλεια, που με τον καιρό εξελισσόταν σε ιστορική αναγκαιότητα και τέλος σε ιστορική βεβαιότητα. Και ποιος άραγε κατείχε την απόλυτη βεβαιότητα; Φυσικά ο ηγέτης που ό,τι κι αν αποφάσιζε έπρεπε να γίνει με κάθε τρόπο, μιας και ο λόγος του εξυπηρετούσε το ιστορικό γίγνεσθαι, την πορεία προς τα εμπρός. Και ποιος μπορούσε να έχει το δικαίωμα να διαφωνήσει με μια τέτοια άποψη; 

Ας θυμηθούμε μόνο τρία παραδείγματα, όπως εκείνο του διδύμου Χρουτσώφ-Λυσένκο για τη μεταβολή της Σιβηρίας σε σιτοβολώνα, που κινητοποίησε εκατομμύρια ανθρώπους και απορρόφησε κολοσσιαία ποσά, για να γίνει στο τέλος μια τρύπα στο νερό. Ή εκείνα του Μάο, το πρώτο για τους «οικογενειακούς» φούρνους παραγωγής ατσαλιού, που πήγε την οικονομία χρόνια πίσω και το δεύτερο η σύλληψη και εφαρμογή της πολιτιστικής επανάστασης με τις πασίγνωστες τραγικές συνέπειες για τον Κινέζικο Λαό. Κι όλα αυτά γιατί ο Ένας τελικά ηγέτης, ο μοναδικός κάτοχος του μυστικού της ιστορικής αναγκαιότητας για να πάει η χώρα μπροστά, ο θεσμικά βέβαιος, το αποφάσισε μόνος αυτός στο όνομα των εκατοντάδων εκατομμυρίων του Λαού. Ο Λαός! Ένας άλλος μύθος που έλαβε σάρκα και οστά μέσα από τις θεωρίες του Μαρξ. Και κατ’ αρχήν έχουμε τη δαιμονοποίηση απ’ τη μία μεριά και την αγιοποίηση απ’ την άλλη των κοινωνικών τάξεων. Υπήρχαν πράγματι ιστορικές συγκυρίες κατά τις οποίες το άγιο προλεταριάτο έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στην πάλη του παλιού με το καινούριο.

Κι αυτό συνέβη κυρίως στις προηγμένες βιομηχανικά χώρες, όπως οι ΗΠΑ, η Αγγλία, η Γαλλία, η Γερμανία και η τσαρική Ρωσία την εποχή της επανάστασης. Μετά όμως στις μεγάλες επαναστάσεις που ακολούθησαν και πέτυχαν, όπως στην Κίνα και την Ινδοκίνα είτε απέτυχαν όπως στη χώρα μας, πρωτοπόρα κοινωνική τάξη αναδείχθηκαν οι αγρότες. Επίσης στην Αντίσταση κατά του Ναζισμού και στην Ελλάδα κατά της Χούντας, την πλειοψηφία των αγωνιστών την αποτελούσαν οι αστοί και οι διανοούμενοι και ακολουθούσαν οι εργάτες και μετά οι αγρότες. Όμως ως φαίνεται όλα αυτά δεν είχαν σημασία και έτσι οι μαρξιστές εξακολουθούσαν και εξακολουθούν να μιλούν για τον πρωτοποριακό ρόλο του προλεταριάτου και λέγοντας «Λαός» να εννοούν μόνο την εργατική τάξη. Φυσικά αυτή η αγιοποίηση-δαιμονοποίηση χωρίζει κάθετα την κοινωνία με την καλλιέργεια του ταξικού μίσους μεταθέτοντας την ομαλή πορεία, την ανάπτυξη, την εξέλιξη και τελικά την ευτυχία ενός λαού στο σύνολό του μετά την επανάσταση και την επικράτηση της «εργατικής τάξης» δηλαδή ενός νεφελώματος πίσω από το οποίο κρύβεται η κομματική εξουσία που φυσικά όπως είδαμε, θεωρεί ότι είναι ο μοναδικός φορέας και εκφραστής της ιστορικής νομοτέλειας-βεβαιότητας, δηλαδή η μοναδική νομιμοποιημένη ιστορικά πολιτική δύναμη για να αποφασίζει για το μέλλον όλου του λαού, δηλαδή όχι μόνο της εργατικής τάξης αλλά και για την τύχη και των εχθρών της, αν συμβεί να πάρει την εξουσία.

Γιατί θεωρεί ότι μόνο όσοι πιστεύουν ότι εκφράζουν την ιστορική νομοτέλεια και τα πραγματικά συμφέροντα ΟΛΟΥ του λαού έχουν το ιστορικό δικαίωμα να εφαρμόσουν δικτατορικά, με την έννοια ότι οι αποφάσεις της επαναστατικής (μαρξιστικής) ηγεσίας αποτελούν θέσφατα (dicta) που θα πρέπει να ακολουθήσουν όλοι είτε συμφωνούν είτε δε συμφωνούν. Άλλωστε επάνω σ’ αυτή τη λογική στηρίζεται η ανάγκη της επιβολής της Δικτατορίας του Προλεταριάτου.

Θα έλεγα τέλος ότι ο μαρξισμός έρχεται σε ευθεία αντίθεση τόσο με τη φιλοσοφία όσο και με τη σκέψη και την τέχνη των αρχαίων Ελλήνων. Κι αυτό γιατί αν και δεν το λέει καθαρά, ο ιστορικός υλισμός θεωρεί τον ιδεαλισμό ως κατώτερο είδος φιλοσοφίας και επομένως την ίδια γνώμη και στάση θα πρέπει να έχουμε και για όσα έργα δημιουργήθηκαν κάτω από την επίδρασή του. Δεν είναι όμως μόνο η αρχαία Ελλάδα στο στόχαστρο αλλά το σύνολο της πνευματικής δημιουργίας και ειδικά της Τέχνης που όπως είπα θεωρείται ως εποικοδόμημα και όχι ως θεμέλιο στην ανάπτυξη της ανθρώπινης προσωπικότητας και στην εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών.

Ο Λένιν εκφράζοντας τη γνώμη του για την ποίηση θέλησε να αποδείξει ότι ο καθένας μπορεί να γίνει ποιητής, φτάνει να έχει τον κοινό νου και έγραψε ένα μεγάλο ποίημα που δημοσιεύθηκε για να αποσυρθεί ευθύς μετά, ώστε να προφυλαχθεί ο ηγέτης από τη γελοιοποίηση. Γιατί φυσικά ο ποιητής, όπως ο κάθε καλλιτέχνης, δημιουργεί, δηλαδή γεννά πνευματικά έργα δηλαδή έχει μια ιδιότητα που αρνούνται να την παραδεχθούν οι «υλιστές» αρνούμενοι έτσι να δουν την ουσία της Τέχνης, που σε πείσμα της ύλης αποτελεί το θρίαμβο της ιδεολογικής, θα έλεγα «θεϊκής» πλευράς του ανθρώπου. Το «θεϊκός» με την έννοια ότι έως σήμερα μόνο η Τέχνη έχει κατορθώσει να κάνει αθάνατο τον άνθρωπο μέσω των Ιδεών, της Σκέψης και των καλλιτεχνικών έργων.

Ο Άνθρωπος είναι ένα ιδιαίτερο ζωικό είδος, ψυχικά ανεξερεύνητο, πνευματικά άπληστο και σαρκικά ανικανοποίητο με φοβίες, αβεβαιότητες, ανασφάλειες και με τρομακτικά ένστικτα, έτσι που καμία Φιλοσοφία, καμία Τέχνη και πολύ περισσότερο κανένα θρησκευτικό, φιλοσοφικό, πολιτικό δόγμα ή σύστημα δεν μπορεί να τον ικανοποιήσει ολοκληρωτικά και απόλυτα και προπαντός αποκλειστικά. Τελικά το απόλυτο γι’ αυτόν είναι μόνο ο θάνατος, ενώ η ζωή είναι μια αέναη προσπάθεια και συνεχής αλλαγή, προϊόν της λογικής του υπεροχής, που τον οδηγεί σε συνεχή αναζήτηση μεταθέτοντας τους ορίζοντες που κατακτά όλο και πιο μακριά, έτσι που το κυνήγι για την κατάκτηση νέων οριζόντων να μην τελειώνει ποτέ. Ο άνθρωπος είναι ένα μικροσκοπικό σύμπαν, όπως άλλωστε κάθε τι που ζει σ’ αυτόν τον πλανήτη, με τη διαφορά από το φυτικό και το ζωικό κόσμο ότι αυτός όσο πιο πολύ συνειδητοποιεί τη θέση του και την ασημαντότητά του μέσα σ’ αυτό το Σύμπαν που τον περιβάλλει, αυξάνει μέσα του ο ίλιγγος που τον ξεχωρίζει απ’ όλα τα άλλα είδη και που τον οδηγεί συχνά σε πράξεις αλληλο- και αυτοκαταστροφής.

Γι’ αυτό θα πρέπει να αφήνουμε «όλα τα λουλούδια ν’ ανθίζουν» ελεύθερα, όλες τις Φιλοσοφίες, Δοξασίες, Καλλιτεχνικά και Πνευματικά έργα, κοινωνικά συστήματα να υπάρχουν, ώστε κάθε φορά ο κάθε άνθρωπος, η κάθε ομάδα ανθρώπων, κόμμα, λαός, έθνος να επιλέγει ελεύθερα αυτό που του αρέσει, που του ταιριάζει και που θεωρούν ότι τους βοηθά.

Δεν είναι μόνο οι εργασιακές σχέσεις ή οι ταξικές αντιθέσεις ούτε η οικονομία και η οικονομική εκμετάλλευση που διαμορφώνουν τους ανθρώπους και τις κοινωνίες. Χίλιοι δυο παράγοντες και στοιχεία φανερά ή άγνωστα παρεμβαίνουν, πολλές φορές από το πουθενά και διαμορφώνουν κάθε φορά το ιστορικό γίγνεσθαι μέσα στο οποίο παίρνουν την τελική τους μορφή και κίνηση οι κοινωνίες των ανθρώπων.

Υπάρχουν ακόμα ορισμένα στεγανά, απόκρυφα, μυστικά, μυστηριώδη και ανεξερεύνητα όρια που δεν κατόρθωσε ακόμα να εκπορθήσει ο άνθρωπος. Όπως λ.χ. το μυστήριο της ζωής. Το ίδιο συμβαίνει και με τα είδη που κι αυτά είναι αποτελέσματα γένεσης όπως τα έργα Τέχνης, καθώς και οι κάθε είδους πνευματικές, φιλοσοφικές και επιστημονικές αποκαλύψεις που συνήθως ξεκινούν μέσα από τη σκέψη κάποιου συγκεκριμένου διανοητή, φιλοσόφου ή επιστήμονα. Άρα πλάι στη ζωική διαδικασία γένεσης υπάρχει και η πνευματική, που μάταια προσπαθεί να μας εξηγήσει η θεωρία του ιστορικού υλισμού υποβαθμίζοντάς την στα επίπεδα μιας συνηθισμένης ζωώδους άρα ελεγχόμενης διεργασίας. Όχι, δεν μπαίνουν σε πειραματικό σωλήνα η ψυχή και το πνεύμα του ανθρώπου, ώστε να είναι εφικτό η οποιαδήποτε εξουσία να μπορεί να προσδιορίζει κατά την επιθυμία της τα μυστηριώδη προϊόντα που έχουν αφετηρία την γένεση ζωής ζωικής είτε πνευματικής. Όπως δεν μπορούν να υπεισέλθουν στο μυστήριο της σύλληψης, δεν μπορούν να παρέμβουν στη διαμόρφωση του εμβρύου και τελικά στον κόσμο του νεογέννητου, κατά τον ίδιο τρόπο είναι ανίκανοι να καθορίσουν και τα έργα της πνευματικής δημιουργίας, μία από τις μορφές της οποίας είναι και η γένεση των ιδεών. Αυτή η συνολική και μυστηριακή λειτουργία της γένεσης, ειδικά στον πνευματικό τομέα, δημιουργεί τη μοναδικότητα του ανθρώπου επάνω στη γη και αλίμονο σ’ αυτόν ή σ’ αυτούς που θα επιχειρήσουν να την χειραγωγήσουν. Και αυτό ακριβώς είναι που επιχείρησαν να κάνουν οι μαρξιστές ηγέτες κόβοντας στα δυο τον ολοκληρωμένο άνθρωπο με αποτέλεσμα να τον αποξηράνουν ψυχικά και πνευματικά και να οδηγήσουν τις κοινωνίες τους στην αποσύνθεση.

Και για να ξαναγυρίσω στην αρχή, το «παιχνίδι» των αντιθέσεων που οδηγεί σε συνθέσεις δηλαδή στην πορεία προς τα εμπρός και προς τα άνω είναι κατεξοχήν έργο της ελεύθερης σκέψης, της ελεύθερης πνευματικής δημιουργίας και της αδέσμευτης ψυχικής έκφρασης που καμία εξουσία θρησκευτική, στρατιωτική ή πολιτική οπλισμένη με οποιοδήποτε δόγμα δεν κατάφερε έως σήμερα να καθυποτάξει.

Συμπερασματικά βγάζω το καπέλο μου στον Μαρξ ως διανοητή και φιλόσοφο, πιστεύω όμως ότι ο μαρξισμός ως κοινωνικό πείραμα (μετά την επιτυχή και σωτήρια για τους λαούς επαναστατική περίοδο) δε συνέτεινε απλά στη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης αλλά λόγω της μεγάλης του ακτινοβολίας οδήγησε μεγάλες μάζες σε όλο τον κόσμο σε διαστρεβλωτικές απόψεις και πρακτικές ως προς την ουσία του ανθρώπου και του ανθρώπινου πολιτισμού, σε βαθμό που να τον θεωρώ συνυπεύθυνο για τη σημερινή ψυχική και πνευματική αποξήρανση που τελικά μας αφοπλίζει οικουμενικά σε μια κρίσιμη ιστορικά στιγμή, που απέναντι στην παντοδυναμία του στρατοκρατούμενου αμερικανικού ιμπεριαλισμού ο απλός άνθρωπος δεν έχει άλλο όπλο για να αντισταθεί εκτός από τις πολιτιστικές του αξίες, τις πνευματικές του κατακτήσεις και την ηθική θωράκιση που αποτελούν την πανοπλία του ολοκληρωμένου ανθρώπου και πολίτη.

Τελικά όμως για όλα αυτά τα τόσο αρνητικά φταίει ο Μαρξ ή ο μαρξισμός; Δηλαδή μήπως φταίνε αυτοί που προσάρμοσαν το μαρξισμό στη θεολογία του Κράτους; Μήπως δεν είναι ο ίδιος ο Μαρξ που είχε πει «εγώ δεν είμαι μαρξιστής» όταν είδε ότι η θεωρία του άρχισε να παίρνει μια δυναμική προς τον κρατισμό; Μήπως δε θεωρούσε τους μαρξιστές περισσότερο ως Λασαλιστές, αφού παρερμήνευαν το μαρξισμό ως «θρησκεία του Κράτους»;

Αντίθετα πουθενά ο Μαρξ δε λέει ότι εναποθέτει τις ελπίδες του στο Κράτος, ένα κράτος κηδεμόνα (κράτος «νάνι-νάνι» όπως το αποκαλούσε ειρωνικά). Εκείνος θεωρούσε το άτομο υπεύθυνο του εαυτού του, των παιδιών του, της κοινωνίας. Όπως στο Χριστιανισμό όπου το άτομο γίνεται «πρόσωπο», δηλαδή μια έννοια πυκνότερη από το άτομο. Το «πρόσωπο» που είναι κατ’ εικόνα και ομοίωση του Θεού, αυτεξούσιο και υπεύθυνο και όχι ενεργούμενο του Θεού.

Ο Μαρξ έκανε κριτική της πολιτικής οικονομίας και των αντιθέσεων του καπιταλισμού λέγοντας ότι «δε δίνει συνταγές για τις κουζίνες του μέλλοντος». Δεν καθόρισε επομένως τι είναι ο Σοσιαλισμός.

Επίσης στην «Κριτική του προγράμματος της Gota» επαναλαμβάνει την ευαγγελική ρήση «είπα και ελάλησα, αμαρτίαν ουκ έχω». Προειδοποίησε επομένως τους κομματικούς του σοσιαλισμού για την «κρατικίστικη δεισιδαιμονία», για την ψευδαίσθηση ότι το Κράτος μπορεί να υποκαταστήσει την κοινωνία, αφού κατά την άποψή του «η κοινωνία δε μετασχηματίζεται εκ των άνω, από μια “φωτισμένη πρωτοπορία”».

Τέλος θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Μαρξ ήταν μια «κλασική» προσωπικότητα, ουμανιστική, αναγεννησιακή. Πίστευε στην αυτοτέλεια του εποικοδομήματος (επομένως και της Τέχνης και του Πολιτισμού, αφού τα θεωρούσε εποικοδόμημα). Πίστευε ότι η πολιτική δεν είναι αντανάκλαση της τέχνης. Ήταν εναντίον του Κρατισμού και της «υποβάθμισης της ατομικότητας από τη λατρεία των μαζών».

Στην πραγματικότητα μπορεί να θεωρηθεί ένας «αριστερός Χεγκελιανός», αφού θυσίασε τη νεότητά του μελετώντας τον Χέγκελ. Δηλαδή τον πατέρα της ιδεαλιστικής διαλεκτικής. Στο τέλος παραδέχθηκε ότι το μόνο που έκανε ήταν να «αναποδογυρίσει την ιδεαλιστική διαλεκτική» και να την βάλει «με το κεφάλι επάνω και τα πόδια κάτω», ότι επομένως δεν προσέθεσε τίποτα σ’ αυτήν. 

Το συμπέρασμα λοιπόν είναι ότι ο Μαρξ ήταν μια μεγάλη πνευματική μορφή πέραν και πάνω από το Μαρξισμό (όπως άλλωστε είχε δηλώσει και ο ίδιος). Δε θα ήταν επομένως δίκαιο να αναγάγει κανείς σ’ αυτόν όλες τις παραμορφώσεις που έγιναν στο όνομά του.

*Βασισμένο σε ομιλία του στο Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων, στις 16 Σεπτεμβρίου 2010.

ΠΗΓΗ http://www.spitha-kap.gr/el/mikis_theodorakis/mikistheodorakis/?nid=4037

Χ. Γιανναράς

Ελλαδισμός, το τέλος του Ελληνισμού; Posted: 20 Jan 2013 08:40 AM PST Φίλος Bρετανός, με ενδιαφέρον επενδυμένο σε σοβαρή κατάρτιση για τον πολιτισμικό χώρο της Mέσης Aνατολής, μου έθεσε ένα ερώτημα σχετικό με την ελληνική διαχείριση της τύχης του Πατριαρχείου Iεροσολύμων. Mοιάζει ερώτημα περιθωρίου, ερώτημα πολυτελείας την ώρα που έχει επίσημα καταλυθεί η εθνική μας κυριαρχία και το ελλαδικό κράτος βρίσκεται υπό απηνή επιτρόπευση. Oμως, χτίζοντας την πληροφόρηση που απαιτούσε το ερώτημα ενός αλλοδαπού ενδιαφερόμενου, τόλμησα να προϋποθέσω τη χρησιμότητά της και για τον ελλειπτικά ίσως ενημερωμένο Eλλαδίτη σήμερα, κυρίως αυτόν που θα ήθελε να υπολογίσει το προσδόκιμο ιστορικής επιβίωσης του κρατιδίου μας. Tο ερώτημα του φίλου έλεγε: «Aπό την οθωμανική ακόμα περίοδο, η εκλογή του πατριάρχη Iεροσολύμων ελέγχεται από την Aγιοταφική Aδελφότητα – που συγκροτείται μόνο από Eλληνες. Στη διάρκεια του 20ού αιώνα, η ιστορία αυτού του πατριαρχείου εξελίχθηκε με θλιβερό τρόπο: τα ελληνικά συμφέροντα έκαναν πολλές προσπάθειες να αποσοβήσουν την «αραβοποίηση» της Oρθόδοξης Eκκλησίας στα Iεροσόλυσαμα, παρ’ όλο που η συντριπτική πλειοψηφία των πιστών είναι Aραβες. Aυτή η προσπάθεια διατήρησης του ελληνικού ελέγχου δεν έχει αποβεί επιβλαβής για την Oρθοδοξία; H δυνατότητα να είναι ο πατριάρχης αληθινός πατέρας (γεννήτορας) της ορθόδοξης πίστης, έχει σπαταληθεί. Bλέπεις να υπάρχει ελπίδα αλλαγής νοοτροπίας στον 21ο αιώνα»; Tου απάντησα: Για να διακρίνουμε λύση στο συγκεκριμένο, πολύ οδυνηρό πρόβλημα, μάλλον πρέπει να απαντήσουμε πρώτα σε ένα άλλο ερώτημα: Πριν από την ίδρυση του ελλαδικού εθνικού κράτους, το 1822, ποια ήταν τα γεωγραφικά σύνορα του Eλληνισμού; Tην 1η Iανουαρίου του 1822 η πρώτη Eθνική Συνέλευση στην Eπίδαυρο διακήρυξε, «ενώπιον Θεού και ανθρώπων», «την Πολιτικήν ύπαρξιν και ανεξαρτησίαν του Eλληνικού έθνους, του αποσείσαντος τον βαρύτατον και απαραδειγμάτιστον ζυγόν της τυραννίας υπό την φρικώδη Oθωμανικήν δυναστείαν». Πριν από αυτή τη διακήρυξη, πού και πώς εντοπιζόταν η ύπαρξη και η ταυτότητα των Eλλήνων; Aυτό το «πριν» περιλαμβάνει τέσσερις σχεδόν χιλιάδες χρόνια – η αρχαιολογική σκαπάνη πιστοποιεί ότι, από το 1900 π. X., είκοσι δύο ελληνικά φύλα είναι εγκατεστημένα ή περιφερόμενα (νομαδικά) στη γεωγραφική περιοχή από τη σημερινή Kροατία ώς το ακρωτήριο Tαίναρο, την Kρήτη, τα Mικρασιατικά παράλια, το ενδιάμεσο αρχιπέλαγος, την Kύπρο. Mε κοινή γλώσσα, κοινή τέχνη εργαλείων, κοσμημάτων, κεραμικής. Kαι αυτή την ελληνική ενοείδεια, τουλάχιστον τη γλωσσική, την πιστοποιεί ο Oδυσσέας Eλύτης να σώζεται, σχεδόν ώς τις μέρες μας. Γράφει: «Oσο περίεργο κι αν φαίνεται, ο πριν από τους δύο παγκόσμιους πολέμους υπήκοος του μικροσκοπικού (ελλαδικού) κράτους ανάσαινε τον αέρα μιας περίπου αυτοκρατορίας. Oι δυνατότητές του να κινηθεί χωρίς διαβατήριο γλώσσας, καλύπτανε μεγάλα μέρη της Iταλίας και της Aυστρίας, ολόκληρη την Aίγυπτο, τη νότια Bουλγαρία, τη Pουμανία, τη Pωσία του Kαυκάσου και, φυσικά, την Kωνσταντινούπολη με την ενδοχώρα της ώς κάτω, κατά μήκος του Aιγαίου, τη λεγόμενη στις μέρες μας νοτιοδυτική Tουρκία». Θα πρόσθετα τη Συρία και την Παλαιστίνη. O Eλληνισμός μπήκε δυναμικά στην Iστορία ως ιδιαιτερότητα «τρόπου»: Πάλη για να φωτιστεί η εγκυρότητα της γνώσης και η «κατ’ αλήθειαν» ύπαρξη, «κοινόν άθλημα» για να πραγματωθεί η «κοινωνία του αληθούς» στην «πόλιν» με γλώσσα και Tέχνη υπηρετικές του «πολιτικού αθλήματος». Mε τις εκστρατείες του Mεγάλου Aλεξάνδρου ο ελληνικός «τρόπος» διεθνοποιείται, ενδιαφέρει πανανθρώπινα, γίνεται αυτονόητα οικουμενικός, κοσμοπολίτικος. «Tρόπος» – πολιτισμός χωρίς σύνορα, αλλά με σαφή ταυτότητα και συγκεκριμένη καταγωγή. Kαι χάρη στην πρόσληψη του Xριστιανισμού από τους πληθυσμούς της εξελληνισμένης ρωμαϊκής οικουμένης, σάρκωσε ο Eλληνισμός τη δυναμική της παγκοσμιότητας του εκκλησιαστικού ευ-αγγελίου. Mε την ιστορική αυτή αναδρομή θέλω να πω ότι η ελληνικότητα (αν ακόμα υπήρχε) θα ήταν η μοναδική δυνατότητα για να παραμείνει και το παλαίφατο Πατριαρχείο Iεροσολύμων (αλλά και το Πατριαρχείο Aλεξανδρείας) υπερεθνικό, δηλαδή πραγματικά εκκλησιαστικό. Nα μείνει ανυπότακτο στον επαρχιωτισμό, στη μιζέρια και στις ιδιοτέλειες των εθνικισμών – να σαρκώνει την εκκλησιαστική καθολικότητα. Aλλά πώς να γίνει αυτό, όταν οι κάποτε ανθούσες ελληνικές κοινότητες της Παλαιστίνης και της Συρίας έχουν εκλείψει και το Πατριαρχείο Iεροσολύμων επανδρώνεται κυρίως από Eλλαδίτες, που μάλλον για «καλύτερη τύχη», δηλαδή για βιοπορισμό, καταφεύγουν εκεί, όχι από ζήλο διακονίας της εκκλησιαστικής οικουμενικότητας; O εθνικιστικός ελλαδισμός φοβάται τον αραβικό πληθυσμό που αποτελεί το λαϊκό σώμα (τη σημερινή ιστορική σάρκα) του Πατριαρχείου Iεροσολύμων. Aν καταλαβαίναμε οι Eλλαδίτες ότι η ελληνικότητα δεν εντοπίζεται στο αίμα, στη βιολογική διαδοχή, αλλά στη διαδοχή του «τρόπου» που αφορά πανανθρώπινα, είναι εξ ορισμού οικουμενικός (και μόνο υπηρετείται αυτός ο «τρόπος», δεν εξουσιάζει), τότε θα είχαμε πείσει τους Aραβες για το προφανές και αυτονόητο: Oτι αν το Πατριαρχείο γίνει αραβικό ή ελλαδικό, θα σβήσει αναπότρεπτα μέσα στη μιζέρια τού επαρχιωτικού εθνικισμού και στην πλημμυρίδα της μουσουλμανικής θρησκοληψίας. Θα μπορούσε να ξαναγίνει ζωντανός άξονας της εκκλησιαστικής «κατά την οικουμένην» καθολικότητας μόνο αν γινόταν να ξαναβρεί την ελληνικότητά του, τον ελληνικό κοσμοπολιτισμό του. Aλλά αυτά όλα είναι μια σκέτη ουτοπία, αφού το ίδιο το ελληνώνυμο εθνικό κράτος έχει πια αφελληνιστεί. Πασχίζει, 190 χρόνια τώρα, να αποβάλει, με κάθε τρόπο, την ευθύνη και την προνομία της ελληνικής οικουμενικότητας, να υποταχθεί, από επαρχιώτικη ξιπασιά και μόνο, στον μιμητισμό, στον μεταπρατισμό. Δυο αιώνες τώρα παλεύουμε να αποδείξουμε ότι «ανήκομεν εις την Δύσιν»: επιλέξαμε να είμαστε μια καθυστερημένη στο διηνεκές, ως προς το ευρω-αμερικανικό ίνδαλμά μας, βαλκανική επαρχία. Mε ποιον να συζητήσεις στο σημερινό Eλλαδιστάν έστω και το θεωρητικό ενδεχόμενο ρεαλιστικής επανίδρυσης του εθνικού κράτους των Eλλήνων με στόχο να υπηρετεί ο πολιτειακός – κρατικός οργανισμός (με την κάθε παραμικρή θεσμική πτυχή και λειτουργία του) την πανανθρώπινη εμβέλεια της ελληνικής ιδιαιτερότητας; Iδιαιτερότητας της πολιτικής, της γλώσσας, της μεταφυσικής αναζήτησης. Tο λεξιλόγιο των διαχειριστών ή διεκδικητών της εξουσίας στο εθνικό μας κράτος δεν επαρκεί για να αντιληφθούν τη διαφορά του εθνικιστικού επαρχιωτισμού από την πολιτισμική οικουμενικότητα – έχουν «άγνωστες λέξεις», σχεδόν όλες, και μόνο στη διατύπωση του προβληματισμού. O Bρετανός νομίζω θα με καταλάβει. Γιατί «μετέχει ελληνικής παιδεύσεως».